Wat is speculaas?

Speculaas werd vroeger ook wel speculatie genoemd, is een sterk gekruide, meestal harde, oude soort koek, die vooral rond het Sinterklaasfeest populair is. Speculaas wordt voornamelijk in Nederland en België gemaakt en gegeten, alsook in Westfalen en het Rijnland.

Speculaas is een gebak dat weinig rijst, het bevat enkel bakpoeder als rijsmiddel, waardoor het een vaste structuur heeft. Speculaas wordt gemaakt door boter te mengen met basterdsuiker en speculaaskruiden, en dit dan te mengen met de bloem en het bakpoeder. Bij het maken van het deeg is het belangrijk om de temperatuur van het deeg niet te snel te laten stijgen. Dit deeg wordt liefst een nacht in een koude omgeving gezet zodat de smaak van de kruiden het deeg terdege kan doordringen, waarna het in vormen gebakken wordt in een warme oven.

Kenmerkend voor speculaas zijn - behalve de bruine suiker de speculaaskruiden die bestaan uit een mengsel van kaneel, nootmuskaat, kruidnagel, gemberpoeder, kardemom en witte peper. Verschillende variaties zijn echter mogelijk met bijvoorbeeld anijs, korianderzaad en foelie.
Wat betekent het woord 'speculaas'?

Er zijn meerdere verklaringen voor het woord speculaas:

  • Het Latijnse woord speculator ('hij die alles ziet'); wat tevens de bijnaam is van Sint-Nicolaas
  • Het Latijnse woord speculum (spiegel), omdat een speculaaspop het spiegelbeeld is van de afbeelding op de koekplank (= 'prent') waarmee het gevormd wordt (dit is de meest aangenomen verklaring)
  • In ouder Nederlands betekende speculatie "overdenking" of "vermoeden". De koek werd daarom (mogelijk schertsend) speculatie genoemd omdat het oorspronkelijk een gebak voor fijnproevers was. Speculatie in de betekenis "veronderstellen" of "bedenken" kan impliceren dat het gebak een soort "fantasiegoed" zou zijn.
  • Er zou ook een verband kunnen zijn met specerij, een verwijzing naar de kruiden die speculaas typeren.

Waar komt speculaas vandaan?

Sint Nicolaas is de beschermheilige van de 'huwbare jongens en meisjes'. Die zochten elkaar op tijdens Sinterklaasmarkten. Alles draaide daarbij om de grote speculaaspoppen die in de decembermaand werden gebakken. Zulke poppen werden wel 'hijlickmaekers' ('huwelijkmakelaars') genoemd: ze moesten de brug slaan tussen verliefde jongens en meisjes. Het was namelijk gebruikelijk om op de Sinterklaasmarkt speculaaspoppen te versieren. Daar komt ook 'iemand versieren' vandaan: de sinterklaasmarkt was dé plek om een lover te scoren! Gaf een jongen zijn opgetuigde speculaaspop vervolgens aan een meisje, dan werd het pas echt spannend. De jongen in kwestie moest dan namelijk bij het meisje thuis op de koffie komen. Kreeg hij dan het hoofd van zijn speculaaspop terug, dan zat hij gebakken. Kreeg hij alleen de benen, dan moest hij dus de benen nemen!

Ervaar de smaak van de echte bakker

Keniabrood
Krentenwegge
Ons filiaal aan de Benschopperstraat
Warme sauzijzen - in al onze winkels verkrijgbaar
Marsepeingebak - heerlijk bij de thee!
Gebak met knapperige hazelnoot
Eikeltjes, als bokkepootjes, maar dan anders...
Moorkoppen met heerlijke chocolade
Frans stokbrood - altijd lekker
Vers aardbeiengebak
Donuts, een zalige zoetigheid
De winkel aan de Biezen 17 in IJsselstein
Volop keuze in verse bolletjes
Hollands Grof
Brood in alle soorten - elke dag vers